Zapomnij o... zapominaniu! Co robić, aby nie zawiodła nas pamięć?

Dodany przez Katarzyna Cicha


Opublikowany wrzesień 01, 2015


Open-uri20180606-15650-15gqmx?1528278493

„Przepraszam, zapomniałem...” – ile razy zdarzyło Ci się powiedzieć te słowa w ciągu ostatniego tygodnia, miesiąca, roku? Zapominanie dotyka nas wszystkich w mniejszym lub większym stopniu. Warto poznać swojego wroga i wiedzieć, jak i kiedy z nim walczyć.

Na ulicy widzisz znajomą twarz, ale nie możesz połączyć jej z konkretnym nazwiskiem? Z głowy wypadło Ci obcojęzyczne słowo, którego koniecznie musisz użyć w oficjalnej wiadomości? A może czujesz, że jest coś, co koniecznie wymaga natychmiastowego zrobienia, ale za nic nie potrafisz przypomnieć sobie, o co chodzi? Zapominanie to niezwykle irytujący wróg sprawnego codziennego funkcjonowania.

Istnieją osoby, które zarzekają się, że zawsze mają w pamięci wszystko, co ważne i potrzebne – ich umiejętności robią wrażenie! Niestety – znaczna liczba ludzi przynajmniej raz na jakiś czas miewa problemy z przypominaniem sobie informacji. Nad pamięcią można pracować, jednak najpierw warto odpowiedzieć sobie na pytanie: Na czym tak naprawdę polega zapominanie i z czym się wiąże?

Szybkość zapominania – kiedy największa?


Zapominanie to częściowa lub całkowita utrata umiejętności odtworzenia lub rozpoznawania informacji, które zostały wcześniej przyswojone. Badania nad tym zjawiskiem prowadzono już pod koniec XIX wieku. Niemiecki badacz – Hermann Ebbinghaus – przeprowadził na sobie serię eksperymentów związanych z zapamiętywaniem bezsensownych sylab. Do czego doszedł? Utrata przyswojonych informacji jest najsilniejsza na krótko od momentu zaprzestania nauki. Później szybkość zapominania zmniejsza się. Spośród licznych badań związanych z zapominaniem, warto wyróżnić te, które koncentrowały się na trzech obszarach – zdarzeniach autobiograficznych, nauce języków obcych oraz wiedzy przyswojonej w szkole i na studiach.

To, co dla mnie ważne – znaczenie faktów autobiograficznych


Autoboograficzne wydarzenie z dzieciństwa

Łatwo zauważyć, że najlepiej pamiętamy rzeczy, które są z nami bezpośrednio związane. Ta zasada to podstawa wielu (coraz częściej organizowanych) kursów efektywnej nauki. Załóżmy, że Twój ojciec ma na imię Adam. Istnieje spora szansa, że na dużej imprezie, gdzie gospodarze przedstawiają Ci wszystkich przybyłych gości, najlepiej zapamiętasz osobę o tym imieniu. Masz urodziny w październiku? Być może łatwiej nauczysz się (i trudniej zapomnisz) dat ważnych zdarzeń, które miały miejsce właśnie w tym miesiącu.

Na językach... obcych


Nauka języków obcych - w dużej mierze polega na zapamiętywaniu

Dla młodych (ale nie tylko) osób szczególnie interesującym obszarem jest w tej chwili nauka języków obcych. Nic dziwnego – to niezwykle pożądana umiejętność na rynku pracy. Chcemy uczyć się intensywniej, szybciej i, co najważniejsze, nie zapominać przyswajanego materiału. Nieumiejętność przypomnienia sobie np. nowych słówek powoduje spadek motywacji, przez co osoby uczące się często porzucają tego typu edukację.

To błąd! W tym przypadku tempo zapominania również jest szybsze na początkowych etapach nauki. Studenci, którzy uczą się przez jeden semestr, najprawdopodobniej utracą cały przyswojony materiał już po 3-5 latach. Inaczej wygląda to w przypadku osób, które na naukę języka zdecydowały się poświęcić 5 semestrów (lub więcej). Wyniki badań pokazują, że nawet po 25 latach od zakończenia nauki pamiętają aż 50% treści.

Co z tą szkołą?


Nauka w szkole - zapamiętywanie i zapominanie

Dość kontrowersyjną kwestią wydaje się być zapominanie wiedzy przyswojonej w trakcie lat kształcenia w szkole czy na uniwersytecie. Trudno zmotywować się do nauki, kiedy coraz częściej słyszy się, że zdobyte w takich warunkach informacje tak naprawdę bardzo szybko znikają. Dobra wiadomość – to nieprawda! Oczywiście nie zapamiętujemy każdego szczegółu przyswojonego na potrzeby egzaminów, jednak badania udowadniają, że po dwóch latach studenci pamiętają aż 46% informacji z zajęć. Najszybciej zapomina się szczegółowe pojęcia i nazwiska, a najtrwalszy ślad zostawiają po sobie sens materiału, znajomość ogólnych faktów i metod. Pocieszające?

Interferencja – kiedy wiedza hamuje wiedzę


Zapominanie to najczęściej wynik rozpadu (lub braku dostępu) do śladu pamięciowego oraz efekt interferencji. Jeżeli informacje przechowywane w pamięci nie są używane, co ma miejsce bardzo często, dostęp do nich zostaje utrudniony. Dzieje się to z pomocą upływającego czasu, jednak poza mijającymi tygodniami, miesiącami i latami znaczenie ma również rodzaj aktywności, który był wykonywany w międzyczasie. To zbliża nas do pojęcia interferencji, którą można podzielić na dwa rodzaje: proaktywną i retroaktywną.

Interferencja proaktywna ma miejsce wtedy, kiedy zapamiętana wcześniej informacja zakłóca uczenie się nowej, lecz podobnej partii materiału. Przykładem może być nauka języków obcych. Załóżmy, że jesteś w trakcie nauki języka włoskiego, a kilka lat wcześniej, w szkole, chodziłeś na zajęcia z francuskiego. Języki są do siebie podobne, więc istnieje szansa, że przyswojony wcześniej francuski utrudni Ci nabywanie wiedzy z włoskiego. Im mniej czasu minęło od kontaktu z „pierwszym” językiem (tutaj francuskim), tym trudniejsze, według teorii interferencji, będzie przyswajanie języka Italii. Interferencja retroaktywna to zjawisko odwrotne. W tym przypadku uczenie się nowego materiału utrudnia dostęp do wiedzy, której nauczyliśmy się już wcześniej.

Sen, trauma i adaptacja – ciekawostki o zapominaniu


Stres, trauma, brak snu - mają wpływ na zapamiętywanie i zapominanie

Co poza tym warto wiedzieć o zapominaniu?


  • W trakcie snu zapominanie jest mniejsze niż podczas wykonywanej aktywności.

  • Istnieją teorie, według których zapominanie ma silny związek z traumą. Nie potrafimy przypomnieć sobie pewnych informacji, ponieważ są dla nas bolesne i chcemy je niejako „ukryć” przed samym sobą. Zwolennikiem takiego podejścia był prekursor psychoanalizy – Zygmunt Freud.

  • Przechowywanie śladu pamięciowego jest dynamiczne, informacje zmieniają się. Przy weryfikacji często dochodzi do skracania treści, wyolbrzymiania, pomijania pewnych szczegółów lub dodawania czegoś od siebie. Taki proces można zaobserwować nawet w znanej dziecięcej grze „głuchy telefon”.

  • Trudniej zapomnieć materiał sensowny i lepiej zorganizowany.

  • Lepiej pamiętamy zadania niedokończone – to tak zwany efekt Zeigarnik.

  • Zapominanie może być przydatne i pełnić adaptacyjną funkcję w organizmie – często pomaga w walce z nieprzyjemnymi nastrojami i w pewien sposób „selekcjonuje” informacje na przydatne i zbędne.


Techniczna pomoc dla pamięci


Pomimo nierzadko pozytywnego znaczenia procesu zapominania warto nauczyć się, jak z nim walczyć, kiedy nie jest nam na rękę. Współczesnemu człowiekowi z pomocą przychodzi technika. Komputery, telefony i tablety pozwalają na bezproblemową instalację aplikacji, które usprawnią organizację czasu. Kalendarze, organizery, przypominajki – to tylko kilka opcji z szerokiego wachlarza możliwości. Tym, którym pamięć potrzebna jest przede wszystkim do nauki języków obcych, proponowane są specjalne programy nastawione na przypominanie użytkownikowi o systematycznym, intensywnym powtarzaniu przyswojonego już materiału. Dobry sprzęt ułatwia korzystanie z najnowocześniejszych aplikacji opierających się między innymi na mnemotechnikach, czyli sposobach  ułatwiających zapamiętywanie, przechowywanie i przypominanie sobie nabytej wiedzy.

Skuteczna walka z zapominaniem – zrób to sam!


Wybór odpowiedniego sprzętu to jednak nie wszystko. Dobrze popracować nad innymi metodami przeciwdziałającymi zapominaniu. Wyjątkowo ważne jest dążenie do zrozumienia przyswajanych informacji tak, aby materiał był dla nas jasny i sensowny, zamiast kojarzyć się tylko ze zbitką niezrozumiałych dla nikogo słów. Kolejnym krokiem jest zadbanie o dobrą organizację treści – pomogą przejrzyste notatki, listy, numeracja, czy podkreślenia.

Niezwykle skuteczne bywa odwoływanie się do wyobrażeń i graficznych przedstawień. Popularną pomocą stały się mapy myśli, czyli niestandardowy sposób notowania, który poza słowami wykorzystuje także kolory, rysunki i symbole. Jeśli jest taka możliwość, treść można odnieść do wydarzeń autobiograficznych. Łączenie imion postaci historycznych z osobami, które są dla Ciebie ważne, może być znacznie bardziej efektywne niż próba „wykucia” długiej listy na pamięć. Ostatnia rada? Uczenie się najlepiej rozłożyć w czasie. Próby intensywnego przyswajania dużej liczby informacji w krótkim okresie to pierwszy krok do zapominania wiedzy.