Co to znaczy memento mori? Poznaj przydatne łacińskie sentencje

Czy Łacina jest wymarłym językiem? Pod względem “żywego” użytku w charakterze pierwszego języka, to tak – chociaż pewnym wyjątkiem jest Watykan. Tam Łacina jest językiem urzędowym. Jeśli jednak weźmiesz pod uwagę to, czy łaciński jest w codziennym obiegu, to nie. Nie wymarła. Co więcej, ma się nadzwyczaj dobrze. Przy czym sprecyzujmy. Chodzi głównie o wybrane sentencje, liturgie, język prawniczy czy medyczny. Co to znaczy memento mori? A per aspera ad astra? Poznaj te i inne łacińskie sentencje, które przydadzą się na co dzień.


Potrzebujesz tłumaczenia?

 


Co to znaczy memento mori?

Na początku weźmy na tapetę tytułową sentencję. Co to znaczy memento mori? Tyle, co pamiętaj o śmierci. Pełniło funkcję przypomnienia, że śmierci nie unikniesz. W związku z tym zbytnia dbałość o rzeczy przyziemne – zgodnie z tą sentencją – nie ma większego sensu. Po śmierci i tak wszystko przeminie.

Pierwotnie było używane przez wiele zgromadzeń zakonnych, m.in. kartuzów, kamedułów, trapistów czy Bractwo Męki Pańskiej. Jest też częstym motywem inskrypcji nagrobnych z okresu średniowiecza.

Co to znaczy per aspera ad astra?

Teraz weźmy się za drugą bardzo znaną łacińską sentencją. Co to znaczy per aspera ad astra? W dosłownym tłumaczeniu z Łaciny tyle, co przez trudy do gwiazd. Przesłanie jest bardzo proste. Jeśli chcesz coś osiągnąć, nie przyjdzie Ci to łatwo. 

Musisz sporo poświęcić, aby znaleźć się na szczycie. Oznacza to też konieczność wyjścia ze swojej strefy komfortu. Musisz podjąć trud, nieważne jakiego rodzaju, aby spróbować zrobić coś więcej, niż codzienna egzystencja.

Alternatywą dla tego zwrotu jest ad augusto per angusta, czyli dosłownie do wielkich osiągnięć przez trudności.

Co to znaczy carpe diem?

Teraz nieco przyjemniejsza łacińska sentencja. Carpe diem oznacza tyle, co chwytaj dzień. Pochodzi z poezji Horacego, rzymskiego poety z 8 wieku p.n.e. A tak konkretnie to z Pieśni, w którym poeta zawarł następujący fragment:

“Chwytaj dzień, bo przecież nikt się nie dowie, jaką nam przyszłość zgotują bogowie…”

Porównując tę sentencję do tych wyżej opisanych, wyraźnie widać zupełnie inne zastosowanie Carpe diem na co dzień. Ostatecznie chwytaj dzień brzmi znacznie bardziej pozytywnie, niż przez trudności do gwiazd czy pamiętaj o śmierci, prawda?

Łacińskie sentencje Horacego

Swoją drogą, twórczość Horacego przyniosła znacznie więcej łacińskich sentencji, które są żywe po dziś dzień. Sporo mądrości kryje się za aequam memento rebus in arduis servare mentem non secus in bonis, co znaczy pamiętaj zachować spokój umysłu tak w nieszczęściu, jak i w powodzeniu. Przesłanie jest jasne. Nie należy popadać ani w zbytnią euforię, ani zbyt bardzo przejmować się niepowodzeniami. Pozwoli to na podejmowanie racjonalnych decyzji.

Poniekąd wiąże się z tym pojęcie złotego środka, które również jest autorstwa Horacego (aurea mediocritis). Ważną jego sentencją jest również audaces fortuna iuvat timidosque repellit, czyli śmiałym los sprzyja i bojaźliwych odtrąca.

Co to znaczy Homo sum, humani nihil a me alienum puto?

Było o śmierci, było o trudnościach, a także nieco bardziej pozytywnie. To teraz czas na łacińską sentencję o znacznie głębszym przesłaniu. Co to znaczy homo sum, humani nihil a me alienum puto? Jest to słynne zdanie, które wypowiedział rzymski komediopisarz Terencjusz. W dosłownym tłumaczeniu z łacińskiego oznacza: Człowiekiem jestem i nic, co ludzkie, nie jest mi obce.

Tak konkretniej, to sentencja pochodzi z dzieła pt. Sam siebie karzący (Heauton timorumenos). Po czasie stała się jednym z głównym haseł renesansowych humanistów. Bywa często cytowany błędnie, tj. Homo sum et nihil humanum a me alienum esse puto. Poprawnym zapisem jest ten przytoczony nieco wyżej.

Co to znaczy Vanitas vanitatum et omnia vanitas?

Nieco później, bo w okresie baroku, na popularności zyskała Łacińska sentencja vanitas vanitatum et omnia vanitas. Nic w tym dziwnego, skoro niesie ze sobą nieco mroczne przesłanie. W dosłownym tłumaczeniu oznacza bowiem marność nad marnościami i wszystko marność.

To pesymistyczne przesłanie pierwotnie pochodzi z biblijnej Księgi Koheleta. Miało przypominać o nietrwałości i względności rzeczy, a także zdarzeń. Do tej sentencji często odwoływali się barokowi poeci. Wśród nich znajdowali się Andrzej Naborowski, Jan Andrzej Morsztyn czy Zbigniew Morsztyn. W twórczości całej trójki znajdziesz sporo nawiązań do świata marnego.

Absens carens, czyli o konieczności bycia aktywnym

Zajmijmy się teraz łacińską sentencją, która jest aktualna na wielu płaszczyznach. Absens carens ma w zasadzie dwa znaczenia – nieobecny traci lub nieobecny sam sobie szkodzi. O co w niej chodzi? Najłatwiej wyjaśnić na podstawie konsultacji społecznych. 

W przypadku omawiania ważnej sprawy dla lokalnej społeczności, nieobecność sprawi, że dana osoba nie będzie mogła zabrać głosu. Efekt jest dość oczywisty. Nie przedstawi swoich argumentów, tym samym jego zdanie nie będzie brane pod uwagę przy podejmowaniu decyzji.

Na prawnej płaszczyźnie w niektórych państwach funkcjonuje jeszcze łacińska sentencja absente reo. Oznacza to pod nieobecność oskarżonego. Niekiedy używa się również actis testantibus, co oznacza jak świadczą akta.

Veni, vidi, vici autorstwa Juliusza Cezara

Odetchnijmy na chwilę od filozoficznych i prawnych zagadnień. Słynne łacińskie sentencje są bowiem autorstwa również wielkich przywódców, do jakich niewątpliwie należy zaliczyć Juliusza Cezara. To właśnie on wypowiedział veni, vidi, vici (przybyłem, zobaczyłem, zwyciężyłem) po zwycięstwie nad królem Pontaru, Farnacesem.

Polski król Jan III Sobieski poczynił swoistą parafrazę tych słów. Po odniesieniu zwycięstwa pod Wiedniem wysłał papieżowi Innocentemu XI chorągiew Proroka. Dołączył do tego krótkie zdanie venimus, vidimus, Deus vicit, co oznacza przybyliśmy, zobaczyliśmy, Bóg zwyciężył.

Będąc przy religii, czyli łacińskie sentencje Chrześcijan

Osoby, które przynależą do wspólnoty chrześcijańskiej, z całą pewnością spotkały się z łacińskimi sentencjami, nawiązujące do ich wiary. Przetłumaczmy kilka z nich:

    • Totus tuus, czyli cały Twój – dewiza Jana Pawła II;
    • Ventum seminabunt et turbinem metent, czyli wiatr siać będą, a zbierać burzę. Sentencja pochodzi z Biblii;
    • Vince in bono malum, czyli zło dobrem zwyciężaj;
    • A fructibus eorum cognoscetis eos, czyli po owocach ich poznacie. Słowa wypowiedziane przez Jezusa Chrystusa i przytoczone w Ewangelii św. Mateusza;
  • Attendite a falsis prophetis, czyli strzeżcie się fałszywych proroków. Słowa również wypowiedziane przez Jezusa Chrystusa i przytoczone w Ewangelii św. Mateusza.

Tego typu religijnych łacińskich sentencji jest znacznie więcej. Wynika to z prostego faktu. Początki chrześcijaństwa nierozerwalnie wiążą się z okresem rozkwitu Imperium Rzymskiego, w którym językiem powszechnie używanym była właśnie Łacina.

Co to znaczy memento mori? Łacińskie sentencje na co dzień

Już wiesz, co to znaczy memento mori. Poznałeś też i inne łacińskie sentencje, które są żywe po dziś dzień. Za niektórymi określeniami kryje się mądrość starożytnych filozofów. Z kolei znajomość chrześcijańskich łacińskich sentencji pomoże Ci w zrozumieniu słownictwa, jakie jest używane w liturgii rzymsko-katolickiej. Będąc przy religijnej tematyce, z chęcią pomożemy Ci przy tłumaczeniach z hebrajskiego lub z polskiego na hebrajski. Wystarczy, że skorzystasz z naszego TURBOformularza.


Potrzebujesz tłumaczenia?

 


<

Ta strona korzysta z plików cookies w celu zapewnienia lepszej zawartości, bezpiecznej pracy oraz do celów statystycznych. Korzystanie z plików można wyłączyć w ustawieniach przeglądarki internetowej. Klikając „Akceptuję” lub zamykając ten komunikat, wyrażasz zgodę na korzystanie z plików cookies. Szczegółowe informacje można znaleźć na stronie Polityka prywatności i plików cookies.